ورود     | ثبت نام
Skip Navigation Links
صفحه اصلی
درباره استانExpand درباره استان
حوزه تبريزExpand حوزه تبريز
معرفي هنرمندانExpand معرفي هنرمندان
گالري تصاويرExpand گالري تصاوير
منابع محتواییExpand منابع محتوایی
تولیدات
اطلاع رسانیExpand اطلاع رسانی
تاریخ انتشار  :  18:24 عصر ۱۳۹۷/۹/۴
تعداد بازدید  :  107
Print
   
نقش پیامبر اسلام در ادبیات شفاهی (خلق ادبیاتی) آدربایجان

ظهور اسلام و وجود مبارک پیامبر اسلام تاثیر عمیقی بر ادبیات شفاهی آذربایجان و عاشیق ادبیاتی گذاشته است. بعد از اسلام شعرها و منظومه ها از نظر فصاحت و بلاغت و توجه به جنبه های ادبی، جلوه ای خاص داشته است و شاعران سخنوران و نویسندگان که اثر جاودانه ای خلق کرده اند رعایت اصول ادبی را سرلوحه کار خود قرار داده اند؛ متن قرآن کریم نیز از لحاظ ادبی در سطح بالایی قرار دارد، غنای آن در زیبایی و رسایی هر انسانی را که تا حدی با هنرهای ادبی سروکار داشته باشد، به وجد می آورد. این که در قرآ ن کریم قافیه فصاحت و بلاغت موج می زند منشاء آفرینش اشعار مختلفی با درون مایه قرآنی و اخلاق اسلامی و ترویج مبانی دینی می باشد.
ادبیات شفاهی و یا خلق ادبیاتی آمیخته از باورهای دینی و اعتقادات می باشد. عاشیق ها، ساز بر سینه گرفته و از توحید، عدل، نبوت اشعاری می سرایند و از وجنات نبی خدا و اهل بیت گفته و بر شأن این بزرگان شعر سروده اند و هر شعری که سروده اند، آن را از الهیات و آیات قرآن کریم و نهج البلاغه واحادیث پیامبر(ص) و فرمايشات حضرت علی (ع) و امامان معصوم الگو گرفته اند.
عاشیق ها (اوزان ها) از اول تاریخ در جوامع ترکان دنیا همراه و همراز مردم و از همان ابتدا عاشق حق، عدل، مساوات و برادری بوده اند؛ نغمه ها و سرودهایشان به گونه ای بوده که اینان را در بین مردم، حق‌پرست و عادل جلوه می‌داده و بر همین مبنا به ایشان حق عاشیقی می گفته‌اند.
در قرن ششم میلادی دده قورقود که پیر ایلات و مورد احترام همه بود و هم‌عصر پیامبر اسلام می زیسته، شاعری حقیقتگو و عدالت خواه بود، صنعت شعری خود را با فلسفه و حکمت اسلام غنی ساخته و به ترویج دین اسلام می‌پرداخت، ساز می زد، شعرهایی می‌گفت از محبّت، قهرمانی، وطن پروری، عدل و عدالت و صلح پروری.
شخص پیامبر اعظم (ص) با اینکه خود شاعر نبودند، اما شعر و شاعران وادبیات را خیلی دوست می‌داشتند و در حدیثی معتبر از ایشان نقل است که « الشعراء امر الکلام » یعنی شاعران امیران و پادشاه سخنند.
2
حقین سئوگی سینه منتدارام من 
تانیدیم روحوما سیزاندا شعری
ایچیندن آللاهین قدرتی چیخیر 
قارا تورپاق کیمی قازاندا شعری

پیغمبر اینامی منه تانیشدی 
حاققا اینانماماق بیر آلدانیشدی
نه نه‌م پیچیلدادی بابام دانیشدی 
دعادا نمازدا اذاندا شعری

دردین دیزلرینی بوکه بیلیرم 
امید کؤرپولری تیکه بیلیرم
دونیانی اؤزومه چکه بیلیرم 
چکیلیب اؤزومه یازاندا شعری
زلیم خان یعقوب

شاعر ارادت خود را به درگاه باری تعالی بیان می کند و در شعرش می گوید وقتی نور آیات نماز بر روحم منور شد، شناختم شعر را و وقتی داخلش شدم، قدرت الهی را در می یابم. آشنایی با پیغمبر (ص) و اهل بیت را، در شعرش بر ایشان بیا نگر می شود؛  وقتی پدرم نماز صبح را با صدای بلند و مادرم با صدای آرام می خواند، در دوران کودکی با گوش دادن به آیات نمازی که می خواندند، شعر را در یافتم؛ و تو را عبادت می کنم (ای خدایی که تو را به یاری می‌طلبم، ما را به راه راست هدایت فرما، به راه کسانی را به ایشان نعمت داده ای (هدایت کرده ای) نه راه کسانی که مغصوب شده اند و نه راه گمراهان.) دین اسلام به صورت آیات به پیامبر (ص) نازل شده «بخوان، به نام پروردگارت بخوان!» سفارش است که بخوان با این فرمان که پیامبر امی بود با زبان جبرئیل (ع) که سه مرتبه تکرار شد بخوان. در تاريخ بشریت جوان ترین و سالم ترین دین به وجود آمد و دین اسلام مبیّن و راهنمای مسلمانان شد.
شاعران در عصر های مختلف به عظمت دین اسلام و شخصیت پیامبر(ص) پرداخته اند و در اشعارشان مانند معراج نامه، نصیحت نامه، وجود نامه، جها ن نامه و سایر شعرها از آیات تاثیر گرفته اند و چون مبنای الوهیت را وارد شعر کرده اند شعرهایشان قدرت اعجاز آور گرفته و به شنونده لذّت خاصی می دهد. در این رابطه دو بیت شعر به سبک دیوانی از عاشیق علعسگر:
الستیدن بلی دئین سبحانا باش ائندیریر
محمّده (ص) نازل اولان قرآنا باش ائندیریر
اؤزو بیردی، آدی مین بیر، وحدهُ لاشریک له
اهل مؤمن گؤره بیلمز، پنهانا باش ائندیریر
علعسگر

3
در ادبیات عاشیقلار و در شعرهایشان اینگونه آمده که عاشیق ها در طول تاریخ از پیر مولایشان بوتا (نشات) گرفته اند و قوّت عشق الهی بر ایشان داده شده و پیروان و راهروان ایشان هستند. منظور از پیر و مولایشان حضرت محمّد (ص) و حضرت علی(ع) می باشد؛ که بر چند بند شعر اشاره داشته باشیم. دده قربانی در قرن شانزدهم میلادی این چنین می‌سراید.
شاعیر اولان درسین آلار پیریندن
باش آچمادیم سئیراقیبین سیریندن
گؤزو باغلی کئچدیم خداآفریندن
اوزوم گولمز، نه آچیلماز آه منیم
دده قربانی
می گویند من از پیر و مولایم درس مردانگی، جوانمردی، و عدالت گرفتم.
خسته قاسیم شاعر و عارف نامی دیار آذربایجان اهل تیکمه داش که در قرن هيجدهم میلادی هم زمان با نادرشاه افشار می زیسته در شعرش اینگونه از باده عشقی که به وی داده اند به عرض مطلب می‌پردازد.
خسته قاسیم دئییر دست رست اولدوم
شاه الیندن باده ایچیب مست اولدوم
سایلی قیرخ گون شیخ صفی ده بست اولدوم
اوندا بیان اولدو دؤرد کتاب منه
خسته قاسیم

چهل روز در بقعه شیخ صفی اردبیلی به عبادت اطاعت و تزکیه نفس پرداختم که در این اثنا هنرشعری توسط اولیای الهی به من الهام شد یا عاشیق علعسگر که شاعر سرشناس در ادبیات شفاهی می باشند، در موضوع الست عشق را و الهام گرفتن از مولایشان را این چنین بیان می کند.
الست و بربّکم قالو بلی دان
مردین مولاسینا نؤکر اولموشام
سورتموشم اوزومو خاکی پایینا
علم تاپیب، سینه دفتر اولموشام
علعسگر

شاعران بزرگ و نامی مشرق زمین اشعارشان را مدیون حضرت حق و مولایشان حضرت محمّد (ص) و حضرت علی (ع) هستند؛ همیشه در شعرهایشان از ایشان طلب کمک کردند و مدد خواستند. چند بند شعری از شاعران مختلف در شأن رسول خدا محمّد مصطفی (ص):
حق تعالی نین مین آدی، ۷۲ ملّتی
بیزدن اؤترو خلق ائله دی سککیز باغی، جنّتی
انشااللّه کی نارا یانماز «محمّد »ین(ص) امّتی
ظلوملری یئر اوزوندن گؤتورن پروردگار
عاشیق صادق

بئله آقا کیم گؤروبدو؟ قالی بلادان بری
آناسیندان اولان زامان، آچدی قبله یه دری
عالملرین رهبریدی، عرشی - کورسون لنگری
بیر «علی » (ع)، بیر «محمّد »(ص)، بو دونیانین رهبری
اَیله‌شیبدی منبر اوسته، اودور سیف الله ازل
عاشیق نورس ایمان

بیزه شمع تجلّی مصطفی (ص)دور
اونون چون سرور آل «عبا »دور
تمامت خارجی عجب کی، بیلمز
« امیرالمؤمنین » شیر خدادور
الهی عفو قیلگیل سن گناهیم!
« خطائی » بیر فقیر بینوا دور!
شاه اسماعیل صفوی (خطائی)

«عباس » سن باخ قدرتینه!
چوخو دؤزدو ذلّتینه 
رسول الله امّتینه
نه؟ جفالار چکیب گئتدی
عباس توفارقانلی

4
باورهای دینی از اعصار قدیم تاکنون در اشعار شاعران و نویسندگان متجلّی بوده است. از جمله شاعر اهل شماخی سلیمان صالح اوغلو ملا اروج متخلص به ملاجوما (جمعه) که کتاب «عاشیقلیق آدمدن ایجاد اولوبدو» توسط نگارنده مقاله حاضر در تبریز به چاپ و نشر رسیده، یکی از این «حق عاشیقی »ها است.
ازل سنی یاد ائلرم، سن تک مولایا شوکور
بئش دفعه اوز دؤندرم کعبه امر ائدن قبلایه شوکور
اول حبیبین محمّدی شفاعتچی گؤندردین
بیز گناهکار عاصی اوچون سالیبسان دونیایا شوکور
شاعر ملا جوما

ای خداوند بزرگ اول تو را یاد میکنم و شکرگزارم که بر بندگانی گناهکار  و عصیانگر حبیبی فرستادی که ما را شفاعت کند و شکر بر خدایی که دنیایی پر از نعمت را بر بندگانش ارزانی داشته است.

5
ازلی آللاه یارادیب بی بینادان گؤزل
صلواتین صاحب یدیر نور اوزو نوردان گؤزل
کلمه -  کلمه آیه گلدی حق رسولون شأنینه
تر اسلامین تربیه سی اوتوز جزء قرآن گؤزل

اوخودوقجا نور چیله ییر آیه لرین دانه سی
حساباتدا دؤرد آلتی نین یوز اون دؤردور خانه سی
بؤیله بیر علم دریانین نورداندی فرزانه سی
اونو منور یارادیب بؤیوک یارادان گؤزل

آی کماندار تر اسلاین تر دونیاسی کیمده وار؟
طور سینانین حکمتی معجزه سی کیمده وار؟
معراج ائوینین سفری شاه میرزه سی کیمده وار؟
اولیاءلار انبیاءلار اول قدر سبحان گؤزل

خداوند چه زیبا ساخته این کاینات را از ازل و نعمت های فراوانی را ارزانی داشته و جهت هدایت تشریعی آیات قرآن را کلمه به کلمه به رسول حقش نازل کرده تا زیبایی تربیت و صمیمیت و صداقت اسلام را به همه نشان دهد. وقتی می‌خوانی آیات قرآن را کما اینکه نور امید بر دلت می نشیند و با آرامش در دریای عشق الهی سیر می کنی؛ چه حکمتی است استقرار آدم (ع) (ابوالبشر) در زمین، سعی هاجر، صبر ایوب (ع)، برداً و سلاماً تاثیر آتش بر حضرت ابراهیم(ع)، داستان یوسف(ع)، حکمت سینا، تولد عیسی(ع)، نماز حرا، مبعث رسول (ص)، سفر معراج، ماجرای غدیر، حجه الوداع و ولایت حضرت علی (ع) که از طرف ذات لایزال الهی برای آگاهی بشریت هدیه فرستاده شده است.
6
تانریدان الهام اولوبدور
پیغمبره(ص) گؤزل سؤزلر
حاق دئییبدیر امّتینه
پیغمبریم اؤزل سؤزلر

سن اؤزونو یاخشی آپار
گر دوز اولسان یولون تاپار
اوزون اوزون یوللار یاپار
حکمتلی دیر ازل سؤزلر

یالان سؤزون معناسی یوخ
سالیب گؤزدن بعضاً ده چوخ
ای مظاهر سؤزون بیر اوخ
أیری اولما دوزل سؤزلر

هما نطور که خداوند انسان را ناطق آفریده و انسان قادر به خلق کلمات است  و نیز هر چیزی در این جهان بر روی حرف و گفتار بر قرار است، چه قانون ها و چه سخنان الهی و عبادت‌ها همه در قالب سخن بیان شده اند؛ و قرآن کریم نیز در قالب گفتمان به زیباترین و فصیح‌ترین شکل  به پیامبر (ص) نازل شده و پیغمبر مهربانی ها سخنان حقش را به امّتش انتقال داده و رهنمودهای الهی را به زبان آورده است. 
اما ما انسان ها باید خودمان را از آفت شیطانی حفظ کرده و راه درست را انتخاب کنیم، راست‌گو باشیم، حکمت حرف راست را بدانیم و از آن درست حفاظت کنیم، چون حرف درست و هویت دار روشنگر مسیر طولانی منتهی به رفاه جامعه و انسان هاست. دروغگویی معنا و مفهومی برای انسان های راستین ندارد و هر کسی را بی حرمت می کند. برای ساختن شخصیت خودمان، وجدانمان و جامعه مان باید کوشا باشیم و نسبت به حق و حقیقت و راست گویی و جان فشانی بی خیال و بی تفاوت نباشیم.

7
آراییب  آختاریب تاپام ایزینی
ایزینین توزونا سورتم اوزومو
حاق نصیب ائیله یه، گؤرم اوزونو
یا محمّد (ص) کؤنلوم آرزولار سنی!
یونس امره

در حسرت دیدارت در جستجوی قدم های مبارکت هستم. تا خاک پایت را بر دیدگان خود کشم و روی بر آن نهم، تا روح و دلم آرام گیرد و حق تعالی نصیب فرماید چهره زیبای تو را ببینم، ای نبی خدا خیلی دلتنگم و آرزوی
دیدنت را دارم که دلم بسیار آرزوی تو را دارد، ای محمّد مصطفی (ص). 
پیغمبر اورگی تمیزدن  تمیز
قار کیمی آغدان دا آغ اولمالیدیر
طبیعتده ایپک، خصلتده ملک
گؤرکمده مُحتشم داغ اولمالیدیر

شیطا ندیر دونیانین ائولر ییخانی
شیطاندیر دونیانین آرا وورانی
شیطانی ایچیندن آتیرماسایدیم
گؤندره بیلمزدیم اونا قرآنی!
زلیم خان یعقوب

چه پاک نورانی است قلب پیغمبر(ص)، از برف سفید سفیدتر، در طبیعت عین ایپک (ابریشم) و در خصلتش عین مَلک، در شکوه منظرش عین کوه است پیغمبر.
در این دنیا شیطان خانما ن سوز است؛ اگر پیامبر(ص) شیطان را از قلبش بیرون نمی راند قرآن را به وی نازل نمی‌کردم و دیدم که چه پاک است و لایق، لایق آیات قرآن لایق بشریت. اشهدان محمّد ان رسول اللّه.
خدا را احد و محمّد را سفیر خداوند بدان! تمام ارزش های اسلام را قبول کن و ایمان کامل داشته باش؛ نه به دنبال حرام، همیشه در باب حلال باش. دروغ ها را از خود دور کن، حقیقت را در یاب و دنبالش برو و دوست را درستی بدان، حقیقت پرست باش، به ارزش های اسلام با تمام وجودت احترام بگذار، و هیچ وقت شک نکن و شیطان را به قلبت راه نده، روحت را زنده و زلال نگه دارکه این است امّت محمّدی بودن .

8
شعرهای مختلف و منظومه های مختلف با تاثیر از تعالیم اسلام سروده شده است و شاعران شعرها و منظومه های مختلفی را در شأن پیامبر(ص) و اهل بیتش سروده و نوشته اند. برای نمونه به چند بیتی از اشعار زلیمخان یعقوب از کتاب مشهورش «پیغمبر .» اشاره می‌شود. 
ایشیقلی دونیامیزا
ایشیق تک گلیشینه
مکّه ده اَییلن ایشینه
بدرده سیندیریلان دیشینه
دؤیوشده چاپیلان اوزونه
اُحدده یاشاران گؤزونه
ضربه دن قانایان صفتینه
سونو آیدینلیق اولان چتینه
ان گرگین آنیندادا
اؤلومون یانیندادا
هاچالانماق بیلمه دین
بؤیوک حقیقته
بیزدن سلاملار اولسون
یا محّمد مصطفی (ص)
ای اوجا یارادانیم!
گؤزومده قویما منیم
ایستگیمی، کامیمی
یازدیغیم بو اثرله
پیغمبره سن یئتیر
مبارک سلامیمی!
زلیم خان یعقوب

مقاله فوق بیانگر تاثیر پذیری ادبیات شفاهی از فرموده های پیامبران و اعم از حدیث آیات و روایات می باشد، که در زبان و کلام شعری و هنری عاشی قها نمود پیدا کرده است.
در حیرتم از این همه زیبایی
با احترام
مظاهر طهماسب


نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال

 
تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه به حوزه هنری تعلق دارد | نقشه سايت